Kıbrıs Antlaşmaları, Planları ve önemli BM, AB kararları-1

Ata Atun

 

İçindekiler

 

ÖNSÖZ

Rauf R. DenKtaş …………………………………………………………..       vii

Ata ATUN ……..……………………………………………………………….     x 

 

1) 1 Ağustos 1571 - Lala Mustafa Paşa ile Marc Antonio

             Bragadin arasında yapılan Teslim antlaşması …………..     1

2) 17 Şubat 1866 - Osmanlı Sultanı Abdülaziz tarafından

                Kıbrıs Başpiskoposu Sophronios’a verilen Berat ……….      2

3) 4 Haziran 1878 - Kıbrıs’ın Yönetiminin İngilizlere Devredil-

    mesini öngören Osmanlı-İngiliz Savunma Konvansiyonu …….     10

4) 1 Temmuz 1878 - Kira Antlaşması Ek Maddeler ………………..  12

5) 14 Eylül 1878 - Kraliyet Konseyi Emri

                (Yasama Meclisi Kuruluşu) …………………………......          15

6) 23 Mart 1882 - Kıbrıs Yasama Meclisi Değişikliği …………......     16

7) 5 Kasım 1914 - İngiltere’nin adayı tek taraflı ilhak

                ve 1878 Antlaşmasını feshi kararı ……………………….  .    16

8) 24 Temmuz 1923 - Lozan’da imzalanan senetler,

                I.ci Barış Antlaşmasının Kıbrıs ile ilgili bölümü ……….   18

9) 1 Mayıs 1925 - Kıbrıs Adasının Kraliyet Kolonisi ilanı ..……….    18       

10)  9 Temmuz ve 7 Kasım 1947 - Lord Winster Planı ..……...……..    19

11)  10 Mayıs 1948 - Sir Edward Jackson Anayasası ………………..     21

12)  14 Mayıs 1953 - Müftü Seçim Yasası ………………………………   23

13)  22 Temmuz 1955 - Evkaf’ın Türk Toplumuna

                  Teslimi Yasa Tasarısı ……………………………………..    25

14)  29 Ağustos - 7 Eylül 1955 - I.ci Londra Konferansı,

              Harold Macmillan Önerileri ……………………….………….       27

15)  3 Ekim 1955 - John Harding Önerileri (Anayasası) ………......       30

16)  25 Nisan 1956 - Adada İlk İki Kesimlilik Kararı ………..……    32

17)  19 Aralık 1956 - Lord Radcliffe Planı ………………………….....        34

18)  20 Aralık 1956- Başbakan Adnan Menderes’in

               Taksimi Resmi Görüş Olarak İlan Etmesi …..………            37

19)  Aralık 1957 - BM’nin Kıbrıs meselesinde Türkiye’nin

                  Taraf olduğuna dair Kararı …………………………..……       38

20)  12 Temmuz 1957 - Averoff Önerisi ……………………………….        40

21)  Ekim 1957 - Paul Henry Spaak Önerisi……………………….....        41

22)  31 Ekim 1957 - 1959 Londra Ve Zürih Antlaşmalarının

                                                                                                           Temelini Oluşturan Hazırlık Belgesi ………..…………..                                                                           42

23)  6 Aralık 1957 - Selwyn Lloyd’un “Kısıtlı Bağımsızlık” Planı       45

24)  19 Haziran 1958 - MacMillan Planı ……………………………    46

25)  4-5 Ağustos 1958 – TMT ve EOKA Ateş kes Bildirileri .......   49

26)  6-19 Şubat 1959 – Zürih ve Londra Anlaşmaları ………….……      51

               Kıbrıs Cumhuriyeti Anlaşmaları (Londra) …………………      52

               Kıbrıs Cumhuriyeti’nin Temel Yapısı (Zürih) ……………..      53

                                                                                                               Garanti Antlaşması (Zürih) …………………………………..                                                            61

                                                                                                               Kıbrıs Cumhuriyeti, Yunanistan ve Türkiye arasında

                                                                                                               İmzalananan İttifak Antlaşması (Zürih) ..………………….                                                                               63

27)  16 Ağustos 1960 - Kıbrıs Cumhuriyeti Anayasası ……………..       64

28)  1961 - Akritas Planı …………………………………………………   ..   158

29)  25 Kasım 1962-Makarios’un 13 Maddelik değişiklik önerisi.  ..   176

30)  12 Eylül 1963 - Türkiye-AET Ortaklığı, Ankara Anlaşması ….     177

31)  Ankara Antlaşmasının Kapsamı ……………………………………     179

32)  Ortaklık Antlaşması (Ankara Antlaşması)………………………..     187

33)  24 Aralık 1963 - Yeşil Hat …………………………………………..      204

34)  1 Ocak 1964 - Makarios’un,

       1960 Kıbrıs Antlaşmalarını Feshi Açıklaması ……………..…..      205

35)  15 Ocak 1964 – III.cü Londra Konferansı ……………………….       205

36)  7 Ocak 1964 - Dr. Küçük - Makarios Ateş Kes Antlaşması …      206

37)  31 Ocak 1964 - ABD ve İngiltere Ortak Planı …………………..      208

38)  15 Şubat 1964 - George Ball Planı ………………………………..      209

39)  4 Mart 1964 - U Thant Formulü veya                                           

       186 sayılı BM Güvenlik Konseyi Kararı ………………………....     210

40)  Baf’ta yapılan Ateşkes Antlaşması ………………………………..      212

41)  5 Haziran 1964 - Johnson Mektubu ……………………………..       213

42)  15 Temmuz 1964 - I.ci ve II.ci Acheson Planı …………....…….       215

43)  26 Mart 1965 - Plaza Raporu (Galo Plaza Önerileri) ………….       222

44)  26 Haziran 1967 - Kıbrıs Rum Meclisinde

                   Kabul edilen Enosis Kararı ………………………………..     224

45)  17 Kasım 1967 - Türkiye’nin Kıbrıs’a çıkartma Notası ……….     225

46)  28 Aralık 1967 - Kıbrıs Geçici Türk Yönetimi İlanı ....…………      228

47)  24 Nisan - 28 Ağustos 1968 - Toplumlar Arası Görüşmeler

                   ve Türklerin kabul ettiği Anayasal değişiklikler …..….    231

48)  26 Temmuz 1973 - Kıbrıs’ta İlk Darbe ……………………………      233

49)  7 Mart 1974 - İphestos Planı ……………………………………….      234

50)  15 Temmuz 1974 - Kıbrıs’ta Yunan Darbesi ……………………      236

51)  19 Temmuz 1974 - Makarios’un BM Güvenlik Konseyinde

                   Yaptığı 19 Temmuz 1974 Tarihli Konuşma ……………      237

52)  20 Temmuz - 16 Ağustos 1974 - Kıbrıs Barış Harekatı ………      241

53)  20 Temmuz 1974 - 353 Sayılı BM Güvenlik Konseyi Kararı ..      244

54)  30 Temmuz 1974 - I.ci Cenevre Konferansı …………………….       246

55)  8-14 Ağustos 1974 - II.ci Cenevre Konferansı ..…..……………       248

56)  14 Ağustos 1974 - II.ci Barış Harekatı …………………………..       251

57)  1 Kasım 1974 - 3212 Sayılı BM genel Kurul Kararı …………        254

58)  13 Şubat 1975 - Kıbrıs Türk Federe Devleti’nin Kuruluşu ..        256

59)  28 Nisan 1975 - 21 Şubat 1976 – Viyana Görüşmeleri …….        262

60)  12 Şubat 1977 - Denktaş-Makarios Doruk Antlaşması …….       264

61)  1978 - Amerikan-İngiliz-Kanada Planı (ABC Planı) …………..       265

62)  19 Mayıs 1979 - Denktaş – Kyprianou Doruk Anlaşması ….        269

63)  15 Haziran 1979 - Waldheim Girişimi …………….……………        270

64)  23 Ağustos 1979 - Waldheim Önerileri …………….…………..        270

65)  Ağustos 1981 - Waldheim Değerlendirmesi

       (1980-1983 Ara Antlaşması) ………………………………………       272

66)  8 Ağustos 1983 - De Cuellar Göstergeleri ………………………       274

67)  17 Haziran 1983 - KTFD Meclisi Self Determinasyon kararı..      276

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ÖNSÖZ

 

Rauf R. DENKTAŞ

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ÖNSÖZ

 

KIBRIS’TA ÇÖZÜMÜN ENGELİ

RUMLARIN ENOSİS HAYALLERİ

 

Bu kitabı hazırlamayı yıllardır düşünüyordum. Kafamda kitabın ince ince ayrıntılarını düşünüp planlarını yaparak, bulduğum her belgeyi arşivleyip kaldırdım.

 

Önce kafamda bir liste yaptım, güya. Tabi bu liste her yeni bulguda değişti. Ve her yeni bulgu da bir başka belgenin peşine düşürdü beni. Yıllar böylece geçti. Kafamda bu kitap serpildi, olgunlaştı.

 

2007 yazı gelince ilk işim, üniversitede verdiğim derslerimde gözlemlediğim eksikliklerimi tamamlamak oldu, sonra da yenilikleri ekledim ders notlarıma.

 

Birincil olarak addettiğim üniversite görevimdeki, yeni akademik yıl için gerekli duyduğum hazırlıklarımı tamamladıktan sonra çalışma masamın üstüne bu kitabı koydum ve zorlu bir çalışmanın içine adeta balıklama daldım. 

 

Ne deniz, ne eğlence, ne arkadaşlarla sohbet, ne de TV programlarına ayıracak zamanım oldu. Gecem ve gündüzüm hep bu kitabın hazırlanması ile dolu dolu geçti.

 

İşin içine girdikçe, Kıbrıs konusunu daha iyi anlamaya ve bu günkü duruma nerelerden geldiğimizi çok daha iyi kavramaya başladım. Rum adadaşlarımızın “enosis” tutkusunun, bu adaya hep felaketler getirdiğini gözlemledim.

 

Neredeyse son bir yüzyılda, Kıbrıs’a barış getirmek ve iki halkın huzur içine yaşamasını sağlayabilmek amacı ile yapılan tüm önerilere, sunulan planlara ve çözüm taslaklarına verilen her “Hayır”ın arkasında “Enosis”in yatmakta olduğunu gözlemledim.

 

Aslında bu kitap, Rumları çok daha iyi tanımama, nazik düşüncelerinin arkasında nelerin yatmakta olduğunu net bir şekilde anlamama neden oldu.

 

Kıbrıs konusuna ve Kıbrıs tarihine olan düşkünlüğümden vede olayların ince ayrıntılara olan merakımdan dolayı araştırma yaptığım birçok konuda Türkçe belgeleri veya antlaşma metinlerini bulamadım. Önemli anlaşmaların çoğu kayıtlarda İngilizce olarak yer almaktaydı.

 

Elde veya kayıtlarda olan belgeler de sadece gazetelerin, konu ile ilgili yazdıkları yorumlar ve verdikleri yüzeysel bilgilerden ibaretti. Hâlbuki iyi bir araştırmacı, gerçek kayıt belgelerine gereksinim duyar ve o belgelerden doğrulara ulaşmaya çalışır.

 

Birçok anlaşmayı, bu nedenle, arşivlerdeki, kayıtlardaki, kitaplardaki ve özel internet sitelerindeki İngilizce orijinal metinlerinden alarak Türkçeleştirdim ve benden sonraki araştırmacılara ve tarih meraklılarına kaynak oluşturması için bu kitaba koydum.

 

Bu kitapdaki her plan, öneri, teklif, çözüm taslakları ve benzeri belgeler orijinallerinden çeviri yapılmış belgelerdir. Araştırmacılar ve siyasi bilimciler bu bilgileri, doğruluğundan şüphe duymadan, referans vererek kullanabilirler.

 

 Bu kitapla “Kıbrıs Türk Tarihi”ne değişik bir yönden katkı da bulunduğumu düşünüyorum. Yıllardır verilen mücadelelerin nereden başlayıp, nerelere doğru gittiği, Kıbrıs’ın ayrılmaz bir parçası olan Kıbrıs’lı Türklerin nasıl azınlık statüsüne sokulmak için çabalar harcanıp, hukuk kurallarına uygun dümenler çevrildiği bu kitap da çok açık ve net bir şekilde görülecektir.   

 

Geleceğin politikacılarının bu kitabı okumadan ve iyice üzerinde çalışmadan, Kıbrıs’ta barışı sağlamak için her hangi bir müzakereye veya görüşmeye oturmamalarını âcizane olarak tavsiye ederim.

 

 

 

Prof. Dr. Ata ATUN

26 Ağustos 2007

Gazimağusa